Nepali TV: जनताका मनको कुरा बोल्ने नेता

जनताका मनको कुरा बोल्ने नेता
================================================================================
Bijay Thapa on 18/09/2009 08:34:00
 
नेपालमा संघर्षपूर्ण गाथा
बोकेका थोरै नेतामध्ये
गणेशमान सिंह एक हुनुहुन्छ ।
परिवारका सबै सदस्य तत्कालीन
राणाहरूसँग निकट हुँदा-हुँदै
पनि उहाँले परिवारसँग विद्रोह
गर्नुभयो र राणाशासनविरुद्ध
खडा हुनुभयो । जीवनको अन्तिम
क्षणसम्म पनि उहाँले हामीलाई
जनताको मुक्तिका लागि लड्न
प्रेरित गरिरहनुभयो । नेपाली
इतिहासमै संघर्षपूर्ण गाथा
बोक्नुभएका उहाँसँग मेरो
रगतको नाता छ । उहाँ मेरा बुबा
हुनुहुन्थ्यो । सबै नेपालीसँग
बुबा (गणेशमान)को भावनात्मक र
स्वतन्त्र आन्दोलनको नाता
गाँसिएको छ ।
विसं १९९७ देखि २०४६ सम्मलाई
फर्केर हेर्दा बुबाले
प्रजातान्त्रिक पद्धति र
जनताको मुक्तिका लागि आफ्नो
जीवन उत्सर्ग गर्नुभएको थियो ।
तत्कालीन राणा शासनको
अन्त्यसँगै सबै नेपालीलाई
रैतीबाट नागरिक बनाउन बुबाले
पुर्‍याउनुभएको योगदान साह्रै
महत्त्वपूर्ण छ । जनताको
स्वतन्त्रता र
प्रजातन्त्रविरुद्ध कुनै पनि
शक्तिसँंग बुबाले कहिल्यै
सम्झौता गर्नुभएन, न झुक्नुभयो
। राणा शासनविरुद्ध लागेका
कारण उहाँलाई विसं १९९७ सालमा
तत्कालीन सरकारले गिरफ्तार
गरी कठोर याताना दिएको थियो ।
राणाशासनको वेला पनि
उहाँ(गणेशमान सिंह) को बाजे
वडाकाजी रत्नमान, गुञ्जमान
सिंहलगायत सबै परिवारको
राणाहरूसँग निकै राम्रो
सम्बन्ध थियो । जनताको छोरा
त्यतिवेला सबैभन्दा माथि हुने
भनेको बडाकाजी हो । बडाकाजीकै
नाति हुनुहुन्थ्यो गणेशमान ।
राणाहरूले आफ्ना बाबु-बाजेलाई
दिएको सम्मान पनि उहाँलाई मन
परेन र परिवारसँग समेत विद्रोह
गर्नुभयो । जनताको पक्षमा सारा
जीवन लगाउने अठोट गर्नुभयो ।
उहाँलाई त्यतिवेला नपुग्दो
केही थिएन । सायद राणाहरूको
गुनगान गाएर बसेका भए उहाँलाई
पनि बाजेहरूलाई जस्तै सम्मान
मिल्थ्यो । तर सान, मान, आराम सबै
छोडेर उहाँ आफ्नो सिद्धान्त र
निष्ठाका लागि राणाहरूका
विरुद्ध लाग्नुभयो ।
१९९७ मा नै जेल पर्नुभएका उहाँ
२००१ सालमा भद्रगोल (केन्द्रीय)
कारगारबाट पर्खाल नाघी
भाग्नुभएको थियो । केन्द्रीय
कारागारको दुई-दुईवटा पर्खाल
नाघेर जेल तोड्नु चानचुने कुरा
थिएन । वर्षांको योजनापछि उहाँ
जेल तोड्न सफल भएको हामीलाई
सुनाउने गर्नुहुन्थ्यो ।
तत्कालीन सरकारले वर्षको
एकपटक लगाउन दिएको धोती संकलन
गरेर त्यसको सहारामा जेल
तोडेको हामीले सुनेका थियौंँ ।
जेल बस्नुभन्दा निर्वासमा
बसेर राणाविरुद्ध संगठन
गर्नसके राणाशासनविरुद्ध लड्न
सजिलो हुन्छ भन्ने उहाँ
-गणेशमान सिंह) को बुझाइ थियो ।
विसं २००१ सालमा जेलका दुई
पर्खाल नाघेर भाग्न सफल भएपछि
उहाँ सीधै बनारसमा बिपी
कोइराला भएको ठाउँमा जानुभयो ।
बुबाले कोइरालासँग मिलेर
बनारसमै नेपाल राष्ट्रिय
कांग्रेस गठन गर्नुभयो । फेरि
केही समयपछि प्रजातान्त्रिक
कांग्रेससँग मिलेर नेपाली
कांग्रेस गठन गर्नुभयो । दुई
कांग्रेसको एकीकरणपछि २००७
सालको क्रान्तिको नेतृत्व
गर्‍यो नेपाली कांग्रेसले ।
उहाँ हामीलाई सधैं राजनीतिक
'फ्रिडम'विना मानव विकास सम्भव
छैन भन्नुहुन्थ्यो । त्यही
विश्वासले उहाँ (त्रिभुवन,
महेन्द्र र वीरेन्द्र) तीनजना
राजाहरूसँग लड्नुभयो ।
त्यसैको परिणति हो २०४६ को
जनआन्दोलन । यसले जनतालाई
पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र बनायो ।
२००७ सालको परिवर्तनपछि बिपी
कोइरालाको नेतृत्वमा बनेको
पहिलो जननिर्वाचित सरकारमा
समेत उहाँ (गणेशमान सिंह)
मन्त्री भइसक्नुभएको थियो ।
उहाँ एउटै प्रतिबद्धतामा
निरन्तर निडर हिँडिरहने
व्यक्ति हो । ६० वर्षे लामो
राजनीतिक यात्रामा उहाँले १५
वर्षभन्दा बढी समय त जेलमै
बिताउनुभएको थियो । त्यति नै
समय उहाँले निर्वासित जीवन
बिताउनुभयो ।
जनताको छोरो । त्यो पनि
राणाहरूकै संगतमा हुर्केको
मान्छे शासकको विरुद्धमा
लाग्नु चानचुने कुरा थिएन ।
राणाहरू कतिपय मान्छेलाई
आन्दोलनमा लागेको भन्दै
बयानसमेत लिन्थे रे । त्यसको
कति पनि पर्वाह नगरी उहाँ
प्रजातन्त्र र जनताको
मुक्तिका लागि सधैं लड्नुभयो ।
राणाहरूको अगाडि कोही पनि
टाउको उठाएर बोल्न सक्ने
अवस्था थिएन रे त्यसवेला ।
अहिलेजस्तो कहाँ हो र ?
त्यसवेला राणाहरूलाई 'तिमी'
भन्ने हिम्मत कसैको थिएन रे ।
त्यस्तो वेला पनि उहाँ
राणाहरूलाई 'तिमी' भनेर सम्बोधन
गर्नुहुन्थ्यो रे । जसका कारण
राणाहरूले उहाँलाई सयाँं
कोर्रा बर्साएका थिए रे ।
राणाहरूले सिंहदरबारभित्र
भारदारहाई समेत राखेर कोर्रा
हान्थे भनी बुबा हामीलाई
सुनाउनुहुन्थ्यो । राणाहरूले
उहाँलाई पनि झुन्ड्याउने
निर्णय गरेका थिए । २००७ सालको
क्रान्तिले उहाँ बाँच्न सफल
हुनुभयो ।
पञ्चायत शासनमा पनि उहाँलाई
राज्यविरुद्धको अपराधमा
मुद्दा लगाइएको थियो । ०३३
सालमा राष्ट्रिय एकता र
मेलमिलापको नीति लिएर
निर्वासनबाट बिपी कोइराला,
उहाँ (गणेशमान सिंह) स्वदेश
र्फकंदा उहाँमाथि आधा दर्जन
ज्यानमुद्दा लागेका थिए । तर
पनि उहाँहरू त्यसको वास्ता
नगरी स्वदेश फिर्नुभएको थियो ।
दक्षिण एसियामा अस्थिरताको
हावा बगेको वेला
प्रजातन्त्रवादी र
राष्ट्रवादी एकै ठाउँमा
रहनुपर्छ भनेर देश र्फकनुभएको
थियो उहाँहरू ।
२०३६ सालको जनमत संग्रह, २०४२
को सत्याग्रह र २०४६ सालमा त
जनआन्दोलन नै भयो । २०४६ मा
उहाँकै आह्वान र नेेतृत्वमा
राजाविरोधी शक्तिलाई एकत्रित
गर्ने काम भयो ।
कम्युनिस्टहरूलाई पनि
कांग्रेसकै छातामुनि ल्याएर
२०४६ सालको जनआन्दोलन सफल भएको
हो ।
कांग्रेसभित्र पनि आन्दोलनको
पृष्ठभूमि उहाँले नै
बनाउनुभएको हो । कांग्रेसले
जनआन्दोलन गर्ने भएपछि
चिरा-चिरामा बाँडिएका
कम्युनिस्टहरूलाई उहाँले नै
बोलाएर 'तपाईंहरू एउटा मोर्चा
बनाउनूस्' भन्नुभएको थियो । यसो
गर्दा कोसँग, कतिजनासँग मोर्चा
बनाउने भन्ने समस्या भएपछि
साहना प्रधानको नेतृत्वमा
वाममोर्चाको गठन भएको हो ।
२०४६ सालको जनआन्दोलनको
सफलतापछि सहिद मञ्चमा आयोजना
भएको सभामा उहाँले 'राजनीतिक
क्रान्तिबाट प्राप्त
उपलब्धिलाई सुरक्षित गर्न अब
आर्थिक-क्रान्तिको बाटो
समाउनुपर्छ' भन्नुभएको थियो ।
उहाँले त्यसवेला पनि नेपाल
बहुभाषी बहुजातीय मुलुक
भएकाले सबैमा सन्तुलन कायम
गर्नुपर्छ भन्नुभएको थियो ।
अहिले समावेशको मुद्दा निकै
उठेको छ, यो त गणेशमान सिंहले
२०४६ सालको राजनीतिक
परिवर्तनको लगत्तै उठाउनुभएको
थियो । अधिकारबाट वञ्चित
गरिएका वर्गलाई स्थान
दिनुपर्छ भन्नुभएको थियो ।
त्यसवेला पनि त्यो पूर्ण हुन
सकेन । परिणमा २०६२/०६३ मा
अर्को आन्दोलन आवश्यक भयो ।
उहाँले कांग्रेसको सरकार
हुँदा पनि पटक-पटक सन्तुलन कायम
गरेर जान भन्नुभएकै हो ।
जुन पार्टी (नेपाली कांग्रेस)
उहाँले जन्माउनुभयो, त्यसैमा
रहेर लामो समयसम्म संघर्ष
गर्नुभयो । उहाँले संघर्षकै
वेला जेलबाट भागेर बनारस जाने
क्रममा दाजर्लिङमा जेल तोडेको
कथा पटक-पटक सुनाएरसमेत
आन्दोलनका लागि रकम
उठाउनुभएको थियो । उहाँ
घटनालाई टुक्राटुक्रा बनाएर
रोचक ठाउँमा पुर्‍याई फेरि
अर्को दिन त्यसैलाई निरन्तरता
दिनुहुन्थ्यो रे । त्यसरी जेल
तोडेको कथा सुनाएर उठेको रकम
सबै बिपी कोइरालालाई
बुझाउनुभएको थियो ।
उहाँको भाषण सुन्न मानिस
त्यतिवेला पनि निकै उत्सुक
हुन्थे । भाषण गर्दा उहाँ उखान
टुक्काहरू जोडेर निकै रोचकसँग
गर्नुहुन्थ्यो । सबैलाई
हसाउँदै राजनीति सन्देश दिन
सक्ने क्षमता उहाँमा थियो ।
घन्टांैसम्म पनि भाषण
गर्नुहुन्थ्यो गणेशमान । सायद,
नेपालको इतिहासमै भद्रगोल जेल
तोडेर भाग्ने उहाँ पहिलो नेता
हो । जेल तोडेर फरार भएपछि
तत्कालीन सरकारले उहाँको
नाममा गोरखापत्रमा 'वान्टेड'
जारी गरेको थियो । जीवित वा मृत
अवस्थामा फेला पार्नेलाई
पुरस्कार दिने घोषणा पनि थियो
सरकारको । गणेशमान त्यहाँबाट
भागेपछि उहाँको सम्झनामा
भागेको ठाउँमा टावर थपेको छ ।
जेलर र त्यहाँका स्नानीय
बासिन्दा त्यस टावरलाई गणेश
बुर्जा भन्दारहेछन् । जेल
तोडेर भाग्नु निकै कठिन काम हो
। त्यसका लागि तयारी पनि निकै
गर्नुपर्‍यो रे । उहाँ हुक
बनाएर जेलबाट बाहिरिनुभएको
थियो ।
उहाँले आफ्नो जीउधन सबै लगाएर
जन्माएको पार्टी हो नेपाली
कांग्रेस । नेपालमा मात्र नभई
दक्षिण एसियामै प्रजातन्त्रका
लागि लड्ने पार्टी कांग्रेस हो
भनेर उहाँले चिनाउनुभएको हो ।
२०४६ को आन्दोलनपछि उहाँलाई
प्रधानमन्त्रीको प्रस्ताव
राजाले गरेका थिए, जनआन्दोलनको
कमान्डर भएको नाताले । तर,
उहाँले त्यसलाई अस्वीकार
गर्नुभयो । राजा वीरेन्द्रले
उहाँलाई 'अब मुलुक तपाइर्ंले नै
सम्हाल्नू, प्रधानमन्त्री
बन्नुहोस्' भन्नुभएको थियो ।
तर, उहाँले 'मेरो यतिको त्याग र
बलिदान म आफू प्रधानमन्त्री
बन्न होइन' भन्नुभएको थियो ।
उहाँलेनै प्रधानमन्त्रीका
लागि कृष्णप्रसाद भट्टराईको
नाम प्रस्ताव गर्नुभएको हो ।
इतिहासको पाना पल्टाएर हेर्ने
जनताको सिफारिसमा भट्टराईजी
जनताको प्रधानमन्त्री
बन्नुभयो । अन्यथा राजाले जो
चाहे त्यही हुन्थ्यो ।
२०१७ साल पछि धेरै समय जेल
बस्ने बिपी , उहाँ(गणेशमान सिंह),
देवानसिंह राई, रामनारायण
मिश्रहरू हुन् । सच्चा
प्रजातन्त्रवादी को हो ? भन्ने
विषयमा उहाँहरूको जेलमा बस्दा
पनि लामो बहस भएको थियो रे ।
बहसपछि संघर्ष मात्र होइन,
त्यसपछिका दिनमा पनि उसको
आचारण प्रजातान्त्रिक हुन्छ
की हुदैन, त्यसलाई मात्र
प्रजातन्त्रवादी भन्न सकिने
निचोडमा उहाँहरू पुग्नुभएको
थियो रे । उहाँ त जनताको मनको
कुरा बोल्नुहुन्थ्यो । सायद,
नेपाली राजनैतिक इतिहासमै
सबैभन्दा बढी दुःख पाएका नेता
गणेशमान नै हुनुहुन्छ ।
प्रजातन्त्र ल्याउन
कांग्रेसको धेरै ठूलो योगदान छ
र प्रजातन्त्रको
पुुनस्र्थापना गर्नेमा पनि ।
कंाग्रेस नेताहरूले जेलनेल
खेपेका छन् । तर, पावरमा
पुगेपछि उसले आफ्नो क्षमता
देखाउन सकेन । कांग्रेसले
संघर्ष निकै गर्‍यो । मुलुकमा
भएका सबै परिवर्तनको नेतृत्व
गरेको छ उसले । तर, त्यसलाई
टिकाउनेगरी कांग्रेस चल्न
सकेको छैन । अब कांग्रेस
त्यसअनुसार चल्न सक्नुपर्छ ।
उहाँले भनेका कुरा र
कार्यक्रमहरू गर्न नसकेकै
कारण २०४७ सालको विश्वकै नमुना
भनिएको संविधान पनि लामो समय
टिक्न सकेन । संविधान मात्र
राम्रो भयो/भएन, शासन
गर्नेहरूको आचारणमा पनि भर
पर्छ । कांग्रेसले उहाँका लागि
केही गरेन । उहाँले जीवनको
अन्तिम समयमा पार्टीका
नेताहरूको रबैया देखेर 'म अब यो
पार्टीमा रहन सक्दिनँ'
भन्नुभयो र कांग्रेसबाट नै अलग
हुनुभयो ।
संघर्षका वेला आमा-बुबा दुवै
राजनीतिमा लाग्दा समय गुर्जान
हामीलाई निकै कठिन भएको थियो ।
आमा-बुबा जेलमा हुँदा हामी साना
नानीलाई घरमा बस्न निकै गाह्रो
भएको थियो । झन् त्यसमाथि
आन्दोलनका लागि परिवारले
सघाएको थिएन । अहिले म बसेको
ठमेलको घर १७ वर्षसम्म मुद्दा
लडेर जितेपछि आफ्नो घरमा बस्न
पाएका हौं । त्यसअघि त हामी
डेराको घरमै बस्दै आएका थियौँ ।
कांग्रेसमा लागेर धेरै
साथीहरूले दुःख-कष्ट
झेल्नुपरेको छ । एउटा परिवारको
योगदानले मात्र अहिलेको
कांग्रेस बनेको होइन । हजारौं
नेपालीको योगदान र संघर्षले
पार्टी बनेको हो ।
२०४८ सालको आमनिर्वाचनमा टिकट
वितरण भएपछि आफ्नो छोरा र
श्रीमतीलाई टिकट दियो भनेर
नारा लागेपछि उहाँले निकै
चित्त दुखाउनुभयो । उहाँ
अधिकार सबैले समान रूपमा
पाउनुपर्छ भन्नुहुन्थ्यो ।
सबैमा सन्तुलित रूपमा
अधिकारकारको बाँडफाँड
हुनुपर्छ भन्नुहुन्थ्यो ।
त्यस्तै आर्थिक क्रान्तिको
कुरा पनि निरन्तर रूपमा
गर्नुहुन्थ्यो । जलस्रोतको
अथाह सम्पदा नेपालीहरूको
हितमा प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने
धारणा थियो उहाँको ।
किसुनजी प्रधानमन्त्री भएपछि
उहाँसँग मार्गनिर्देशन लिन
आउनुभएको थियो । त्यसवेला पनि
उहाँले एक वर्षभित्र
प्रजातान्त्रिक संविधान
लेखिनुपर्छ, संविधान लेखेर
मात्र जनताले भोगेका
दुःखकष्टको अन्त्य हुन्छ
भन्नुभएको थियो । उहाँ मलाई
आफ्नो सिद्धान्तमा सधैं अडिक
हुनुपर्छ भनिरहनुहुन्थ्यो ।
तर, आफ्नो सिद्धान्तमा अडिक
हुँदा धेरै दःुख हुँदोरहेछ ।
यसैगरी, आफ्नो लक्ष्य पनि
भेटिन्छ भन्ने मैले उहाँबाट
सिकेको छु । म उहाँजस्तो त बन्न
सक्दिनँ । तर, उहाँले
देखाउनुभएको बाटोमा हिँड्ने
प्रयासचाहिँ सधैं गर्छु । मलाई
थाहा छ उहाँको बाटो हिँडे
समुन्नत मुलुक निर्माण गर्न
सकिन्छ । जस्तोसुकै आँधीतुफान
आए पनि उहाँले जस्तै आफ्नो
योजना र लक्ष्यमा निरन्तर
हिँडिरहनुपर्छ ।